Do, mi daŭre instruas esperanton. Pasis longa tempo post mia unua afiŝo pri tio, kaj mi volas denove skribi, esperante ke miaj spertoj povu helpi al iu (kaj por ke mi mem komprenu kion mi envere pensas, kaj por ke mi post dek jaroj povu scii kion mi faris dum tiu ĉi tempo… Skribado ĉiam plej utilas al la aŭtoro mem ☺)

Resume, pasis la tempo kaj venis la aŭtuno. Kun la aŭtuno venis novaj lernantoj, kiuj diligente lernis. Unu el ili aldonis esperanton al preskaŭ deko da aliaj lingvoj kaj kompreneble rapide progresis, aliaj bonrapide lernis sed tamen hezitemis.

Frue en la nova jaro, mi kaj Saŝa decidis havi du rondojn en la kurso: komencantan rondon kaj progresantan rondon. Saŝa preparis diversajn materialojn kaj ekzercojn por progresantoj (multon ĉerpante el edukado.net), dum mi okupiĝus pri eventualaj alvenantaj komencantoj — kaj alvenis tri komencantoj. Ili jam trapasis du lecionojn, sed dum kelkaj semajnoj ne aperis; eble mi skribu al ili por rememorigi. Kaj dume miaj progresintoj malaperis; iu ne plu havis tempon, iu trovis aliajn okupaĵojn, kaj tiel plu.

Kaj daŭre, mi ĉion ĉi faras por unu sola tipo de momento: por vidi lernanton, kiu subite komprenas kiel konstrui novan frazon. Tio estas por mi la plej profunda ĝojo. Mia kurso nuntempe okazas en ĵaŭdaj vesperoj, kaj mi iom bedaŭras ke mi movis ĝin de lundoj, ĉar ĝi estis bonega inspira komenco por laborsemajno.

Kaj mi pli kaj pli emas pensi, ke tio estu la bazo de mia instruado, pli ol la bildkartoj de Stano Marĉek. Kiel diris Paul Graham, Powerpoint laŭdire estas ilo por prezenti ideojn, sed ĝia vera celo estas ke homoj ne timu fari publikan paroladon. Simile mi trovas ke la celo de la bildkartoj estas iom post iom alkutimigi min al rektmetoda instruado — tio estas, alparoli la lernanton kiel eksterlandanon kun neniu komuna lingvo, kaj atendi ke la lernanto respondu. (Verŝajne la bildkartoj tamen valoras per tio ke ili donas la skriban formon de vortoj. Aliflanke, eble la valoro de tio dependas de la lernanto…)

Mi uzas ankaŭ aliajn instruilojn — la aron de pluŝaj bestoj kiujn vi vidas en la supra foto (post tiu foto, la aro iom kreskis). Sufiĉe frue en la kurso mi ekzercigas la lernantojn per frazoj kiel "Ĉu la muso estas sur la tablo?", por ke ni havu ion pri kio paroli. Certe estus utile se mi havus pli vastan gamon de ekzercoj, sed por prepari tion mi devus trovi tempon, kaj… mi havas same malmulte da tempo kiel miaj lernantoj ☺

Mi, kiel moderna juna homo, kompreneble uzas la plej modernan teĥnologion por diskonigi mian kurson, do ĝi havas grupon ĉe Vizaĝlibro. Tio estas bona ilo por komuniki kun jamaj lernantoj, ekscii kiu venas (mi kreas novan vizaĝlibran "okazaĵon" por ĉiu ĵaŭdo), sciigi pri nuligoj kaj tiel plu, sed efektive ĝi ne estas tre bona varbilo. Preskaŭ ĉiuj novuloj trovis mian kurson per sufiĉe modesta anonco en la retpaĝo de Londona Esperanto-Klubo. Mi suspektas ke la vizaĝlibra grupo malbone videblas en serĉiloj, do mi pripensas krei alian retpaĝon por mia kurso ie.

Krome mi iom eksperimentis pri reklamo ĉe Vizaĝlibro, kaj investis en tio kelkajn pundojn. Mi provis diversajn bildojn kaj diversajn allogtekstojn. Rezulte, kelkaj homoj ja klakis la reklamon, kaj kelkaj eĉ aliĝis al la okazaĵo, sed efektive ne venis. Mi havas ideon, ke mi devus ne reklami la okazaĵon mem (ĉar tio efektive valoras nur por unu ĵaŭdo), sed krei "Paĝon" kaj reklami ĝin (ĉar homoj kiuj "ŝatas" paĝon daŭre ricevas anoncojn el ĝi). Sed mi ankoraŭ ne certas pri ĉio ĉi.

Do, mi daŭre instruas esperanton. Pasis longa tempo post mia unua afiŝo pri tio, kaj mi volas denove skribi, esperante ke miaj spertoj povu helpi al iu…

La du pasintaj vintroj en Svedio estis aparte malvarmaj kaj neĝaj, kaj tio tre malhelpis al la sveda trajnsistemo: estis nuligitaj trajnoj, okazis plurhoraj malfruiĝoj, kaj tiel plu.

Tiun ĉi vintron Swebus, sveda busfirmao, decidis fari "seriozan ŝercon". Ili starigis retejon nomatan Swebus Jackpot, kie oni povas diveni, kiu trajno plej malfruiĝos dum la 22-a de decembro. Oni ankaŭ divenas, je kiom da minutoj tiu trajno malfruos. Tiuj 15 homoj kiuj elektis la ĝustan trajnon kaj plej proksime divenis la longecon de la malfruiĝo ricevos po 1000 kronoj en "ĉekoj" validaj por busaj vojaĝoj.

La slogano de la konkurso estas "Vetu je la trajno — iru per la buso".

---

Jen "nompoemo" (la linikomencaj literoj konsistigas mian nomon) kiun mi verkis dum la Oranĝa Renkontiĝo 2011. Okazis poezia metiejo, same kiel pasintjare.

Jen poemo kiun mi verkis dum la Oranĝa Renkontiĝo 2011.

Den 7 augusti, under en fotbollsmatch mellan Dynamo Kyiv och Karpaty, började Dynamo Kyivs fans skandera en ny ramsa, "Спасибо жителям Донбасса…" / "Tack till invånarna i Donbass…" — andra halvan består av ett otryckbart uttryck. Det handlar om Ukrainas president, Viktor Janukovitj, som kommer från regionen Donbass i östra Ukraina.

Denna ramsa spreds snabbt även utanför fotbollens värld, och folk började trycka t-shirts med mer eller mindre kärnfulla varianter. Många av dessa trycktes hos ProstoPrint, en ukrainsk variant av Cafepress, där man kan ladda upp egna motiv att trycka på t-shirts. Den 6 september genomförde polisen en razzia i ProstoPrints kontor, officiellt för att företaget skulle ha använt varumärken för fotbolls-EM 2012 utan tillstånd. Denys Olejnikov, företagets grundare och ägare, uppgav att han en vecka tidigare hade fått ett anonymt telefonsamtal och uppmanats att sluta trycka t-shirts med texten "Tack till invånarna i Donbass". Han hade svarat att texten inte innehåller något anstötligt, varpå han fick svaret "det är ditt val".

Den 15 september organiserade ProstoPrint en "marknad" på Majdan Nezalezjnosti (Självständighetstorget, i centrala Kyiv). Enligt ProstoPrints hemsida:

Efter den senaste veckan är jag trött på alla göromål utöver det vanliga: intervjuer, kommunikation med polisen, upprättande av protokoll… Jag och mina kollegor vill bara göra vårt jobb igen: trycka olika motiv på kläder och souvenirer. Och vad kan vi trycka nu, om inte "Tack till invånarna i Donbass"?

Desto mer, som regeringen i vårt land är den MEST demokratiska, och KAN förhålla sig tolerant till ironi och kritik — och därför inte kommer hindra oss från att sälja dessa t-shirts mitt i huvudstadens centrum. Inte sant, regeringen?

Begivenheten stoppades dock av Berkut, den ukrainska polisens baskerbeklädda specialavdelning, som spärrade av huvudgatan och beslagtog tröjorna under det att människor kallade dem "tjuvar". (Se foton och filmer.)

With this article I want to show that the Russian and Polish orthographies, although very different, express almost the same set of phonemes. I hope that this will help you, dear reader, to read either of the languages better.

Comments, corrections and criticism are always welcome.

Phonemes

By "phoneme" I mean the smallest meaningful part of the sequence of sounds that make up a word. In this text, I will transcribe the phonemes that a written word (Russian or Polish) represents using Latin letters in [brackets]. (Although this is a common way to show pronunciation, I'm completely uninterested in pronunciation in this text, since that would get in the way of comparing Polish and Russian.)

Both Russian and Polish use "softened" consonants. I will indicate those with a subscript J in my transcriptions, for example НЬ = Ń = [nⱼ]. The difference in spelling of softened consonants between the two languages will be a central topic in the following.

Softening in Russian

In Russian, softened consonants are generally expressed in writing by a following "soft" vowel. The "hard" vowels А, О, У, Ы and Э correspond to the "soft" vowels Я, Ё, Ю, И and Е. If a softened consonant is not followed by a vowel, the so-called soft sign is used instead: Ь

E.g.: медь [mⱼedⱼ] "copper", лёд [lⱼod] "ice".

(In these two examples, the final sound is actually pronounced as T instead of D, because of the devoicing of final consonants that occurs in both Russian and Polish, but in the transcription I nevertheless use D, to follow the written form of the original word.)

If a soft vowel appears in the beginning of a word, or after another vowel, it represents the sound [j] instead of softening: ясный [jasnyj] "clear".

Some consonants (Ж, Ш, Ц) are never soft, and some (Ч, Щ) are always soft.

Softening in Polish

In Polish, softened consonants are in principle expressed by letters with diacritical marks: Ć, Ń, Ś, Ź. However, if the vowel "i" appears after the softened consonant, the mark is removed (since "i" by itself indicates softening), and if another vowel follows, an extra "i" is inserted between the consonant and the vowel. This can cause spelling differences in different conjugations of the same work, for example: koń [konⱼ] "horse", konia [konⱼa] "of a horse", koni [konⱼi] "of horses".

The hard correspondent to Ć is not C, but T. Therefore I will write the soft C as [tⱼ] in my transcriptions, e.g.: ciasto [tⱼasto] "cake".

The soft correspondent to D is written DŹ (but without the diacritical sign when it appears before a vowel, according to the rules above). E.g.: dziki [dⱼiki] "wild".

The consonant L is exceptional. It is written Ł when hard and L when soft. E.g.: las [lⱼas] "forest", głodny [glodny] "hungry".

The consonant R is also exceptional. It is written R when it is hard and RZ when it is soft. E.g.: ręka [ręka] "hand", rzeka [rⱼeka] "river". (Ą and Ę are Polish nasal vowels that Russian no longer has. I leave them as is in the transcriptions, but will go into further detail below.)

The reader will probably protest against some of the above pairings, and will rightly remark that L/Ł, R/RZ, S/Ś sound completely differently in Polish, but again I'd like to point out that I'm not interested in pronunciation; to compare Russian and Polish, these need to be treated as related phonemes.

Comparisons

Armed with this system for transforming written words from the two languages into a single transcription, we can to begin with notice that many words have the same phonemes (though not always the same meaning):

• кот = kot = [kot] "cat"
• конь = koń = [konⱼ] "horse"
• дети = dzieci = [dⱼetⱼi] "children"
• сеть = sieć = [sⱼetⱼ] "net"
• река = rzeka = [rⱼeka] "river"
• неделя "week" = niedziela "Sunday" = [nⱼedⱼelⱼa]

In some words we find a vowel change. Fairly often this is caused by the Old Slavic vowel Ѣ "yat", which in Russian became [ⱼe] but in Polish became either [ⱼa] or [ⱼe] depending on conjugation:

• белый [bⱼelyj] ≈ biały [bⱼaly] "white"
• лес [lⱼes] ≈ las [lⱼas] "forest"
• лесной [lⱼesnoj] ≈ leśny [lⱼesⱼny] "pertaining to (a) forest" (adjective)
• вера [vⱼera] ≈ wiara [vⱼara] "belief"
• место [mⱼesto] "place" ≈ miasto [mⱼasto] "city"

Sometimes Russian has an unstressed E where Polish has O:

• сестра [sⱼestra] ≈ siostra [sⱼostra] "sister"
• седло [sⱼedlo] ≈ siodło [sⱼodlo] "saddle"

The Polish nasal vowels Ą kaj Ę were originally written using the Cyrillic letters Ѫ "big yus" and Ѧ "little yus" (but in Polish those two sounds first collapsed into one and later separated again, such that it's not immediately obvious which of them was the original sound). In Russian, those sounds sometimes became [u], sometimes [ⱼa]:

• пять [pⱼatⱼ] ≈ pięć [pⱼętⱼ] "five"
• мясо [mⱼaso] ≈ mięso [mⱼęso] "meat"
• счастье [sĉⱼastje] ≈ szczęście [ŝĉęsⱼtⱼe] "happiness" (here [ⱼa] is written with А because of an orthographic rule)
• мука [muka] ≈ mąka [mąka] "flour"
• рука [ruka] ≈ ręka [ręka] "hand"
• мудрый [mudryj] ≈ mądry [mądry] "wise"
• буду [budu] ≈ będę [będę] "I will be"

In some cases Russian has [olo], [oro] or [ⱼerⱼe], while Polish lacks the first vowel:

• голос [golos] ≈ głos [glos] "voice"
• берег [bⱼerⱼeg] ≈ brzeg [brⱼeg] "coast"
• горох [goroĥ] ≈ groch [groĥ] "pea"
• молоко [moloko] ≈ mleko [mlⱼeko] "milk"

With this article I want to show that the Russian and Polish orthographies, although very different, express almost the same set of phonemes.

Post longa pripensado kaj prokrastado, mi antaŭ monato komencis instrui esperanton. Mi invitas lernantojn al kafejo en centra Londono ĉiun lundan vesperon. La Londona Esperanto-Klubo bonvolis sponsori min per instruiloj: la rektmetoda lernolibro de Stano Marĉek, kaj la kunapartenaj bildokartoj.

Mi firme kredas je organizado per ĥaoso. La realo estas tro komplika por ke mi esperu ke ĝi aranĝiĝos laŭ mia plaĉo. La sola variablo kiun mi povas ŝanĝi estas kion kaj kiom mi donas, sed la rericevaĵojn neniel eblas antaŭvidi. Tre varias la kvanto de lernantoj — iam ok, iam unu, ofte venas novuloj.

Speciale dum la dua fojo el la ĝisnunaj kvar mi konfuziĝis pri la nivelo. Venis kelkaj kiuj jam ĉeestis la unuan lecionon, kaj do jam iom sciis, kaj venis kelkaj novuloj. Mi iel provis adaptiĝi al ambaŭ, kaj rapide trakuris ĉapitrojn unu ĝis kvar — ŝajne ne tiom saĝe, ĉar la cerboj de la lernantoj rapide ekbrulas.

La du lastaj lecionoj pli facile pasis, ĉar venis por lerni nur po unu novulo ☺. Mi ne scias, kien malaperis la aliaj. Certe en Londono ĉiu havas tre malmulte da tempo, kaj estas multaj aliaj priokupindaĵoj; aŭ eble mi simple fortimigis ilin. Mi tamen esperas ke ili amuziĝis, ĉar tio estas mia celo, kaj por ili kaj por mi. Mi ja memoras kiel mi mem lernis esperanton antaŭ multege da jaroj, ke ĝi iĝis por mi ludo kiam mi ekkomprenis kiel multe mi povis jam diri per la pecoj kiujn mi lernis. Ŝajne mi devus pli emfazi tiun aspekton de la lecionoj, kaj mem krei ekzercojn kaj ludojn.

Kiel diris lerta lernanto mia post la unua leciono: "Glaso de vino estas mia amiko". Ja la instruilo de Stano Marĉek estas konstruita laŭ tre pedagogia maniero, enkondukante unu gramatikan elementon post alia, sed en tiu maniero nur post tri aŭ kvar ĉapitroj la lernanto povas diri ion interesan. Ĉi-kaze mi sufloris la vortojn "de" kaj "mia".

Do, nenio povas ŝanceli mian konvinkon daŭrigi eksperimentadon, ludadon kaj amuziĝadon. Mi plu afiŝos ĉi tie kiam mi havos utilan rezulton ☺

(Cetere, ĉu oni vere bezonas tiom da vortoj por priskribi tiajn okazaĵojn? Mi pri la kurso jam verkis sen vortoj.)

Post longa pripensado kaj prokrastado, mi antaŭ monato komencis instrui esperanton…

This article is intended as a gentle introduction to the UK tax system for immigrant workers. I've learnt a bit since I was "fresh of the boat", so I thought I'd share it in the hope that it be useful to someone. Any comments or feedback is welcome, of course ☺

In the following, I will assume that you have one and only one job, and that you get a monthly salary. Mutatur mutandis, caveat emptor, etc.

The basics

In the UK, tax is collected by a government agency called HMRC, Her Majesty's Revenue and Customs. If you're just a normal employee, your tax will be deducted from your salary payments before you even get the money through a scheme called Pay As You Earn (PAYE). The taxman is usually happy to keep the relationship at that level, but as you will see below it is sometimes to your advantage to get involved with them.

To the HMRC, you are just a number, specifically a National Insurance (NI) number. Your employer will ask you for your NI number when you start working. If you don't have one, just say so, and then try to get one as soon as possible.

While your tax will be deducted from your monthly salary, the amount of tax you pay is actually decided by your total income during the current tax year. The tax year runs from the 6th of April to the 5th of April the following year. During the tax year, you only pay tax on the part of your income that exceeds the personal allowance (£7,475 for 2011-12). You pay 20% of the amount that exceeds the personal allowance up to a certain limit (£35,000 for 2011-12), and a higher rate for the amount exceeding that limit.

On top of that, you pay a few percent of your salary for National Insurance contributions, which I won't cover in this article.

The tax code

Based on what they know about you, the HMRC assigns you a tax code, which is used by your employer to figure out how much tax to deduct from your salary. The tax code looks something like 747L. (If your tax code doesn't contain three digits and the letter L, you'd be better off reading the HMRC page than this article.) This means that your tax-free allowance for the year is £7,479 (replace the L with a 9), and that this should be deducted from your salary evenly across the year. (I'm aware that I said £7,475 above, but both numbers come from the HMRC web site, so the confusion is not my fault. And what is £4 between friends?…)

The HMRC should send you a letter notifying you about what tax code they have chosen, and you can also find it on every payslip.

Emergency tax codes

When the HMRC doesn't have enough information to assign the correct tax code, they give you something they call an emergency tax code. The name is misleading: there's nothing "emergency" about the tax code itself; in fact, it's quite likely that you will get the same tax code once your relations with HMRC have stabilised.

And this is the part where they take your money

You could probably see this coming: if you didn't start working at the beginning of the tax year (i.e., 6th of April), your Personal Allowance will make up a greater proportion of your salary than the HMRC thinks, and thus you should pay less tax each month. Of course, this isn't something the HMRC is eager to tell you.

For example, if your annual salary is £20,000 and you work during the entire tax year, your tax for the year would be £2,505:

(20,000 - 7,475) × 20% = 2,505

which is £208.75 per month. But if you started working in October, the personal allowance cancels out a greater part of your income:

(10,000 - 7,475) × 20% = 505

Split over six months, you should pay £42.08 per month. However, if you don't get your tax code right, you'd pay £208.75 per month, and as a result you would have overpaid £1,000 by the end of the tax year.

What you can do about it

Basically, you should write a letter to the HMRC and ask them to stop taking too much money, or to pay back the amount you have overpaid.

To find out where to send your letter, you first need to know your employer's taxpayer's reference. It might be indicated on your payslip, on your P60 form (see below), or you could ask your employer. Armed with that piece of knowledge, go to the [tax office finder][tax-office-finder] and type in the code, and you'll get the address of the tax office dealing with your tax.

During the tax year in question

In theory, the P46 form that you filled in when you started working should have saved you from all this trouble, as it gives the HMRC all the information they need to work out the correct tax code, but in practice you're not always that lucky. What you can do is ask the HMRC to give you a new tax code for the rest of the year, which would result in smaller tax deductions as they "pay back" by reducing future payments.

Always quote your National Insurance number, your employer's Taxpayer Reference, your address and your phone number in your letters.

After the tax year in question

Some time in April or May, your employer will give you a P60 form, which sums up your income and your tax payments during the previous tax year. This is very useful, since it contains all the information you need to claim back the overpaid tax. Use the formulas above to calculate how much tax you should have paid, and then write them a letter containing:

• your National Insurance number
• your employer's Taxpayer Reference
• the amount of tax you should have paid
• the amount of tax you actually paid
• the amount they owe you
• bank account details for repayment (sort code, account number, branch address)

Also enclose a copy of your P60 form.

You should get your refund within a few months, unless of course they manage to lose your request somehow, in which case you need to remind them.

This article is intended as a gentle introduction to the UK tax system for immigrant workers. I've learnt a bit since I was 'fresh of the boat', so I thought I'd share it in the hope that it be useful to someone.

tenpo mun pini la, jan Sonko ali li pilin e ni: tenpo sike li sin. tenpo sike pi soweli suli li pini. tenpo sike pi soweli lili li kama.

tenpo ni la, mi pali e toki musi kepeken nasin Aku (haiku). nasin ni li kama tan ma Nijon. nasin Aku la, toki li jo e linja tu wan. linja pi nanpa wan li jo e kalama luka. linja pi nanpa tu li jo e kalama luka tu. linja pi nanpa tu wan li jo e kalama luka. sitelen mi li toki tan tenpo sike pini tan tenpo sike sin.

taso toki mi li jo ala e kalama e nimi. ona li jo e sitelen lili taso: sitelen luka, sitelen luka tu, sitelen luka.

ilo nanpa li pilin e ni: sitelen lili ni li nimi. o pali: o pana e sitelen lili tan lipu mi tawa lipu ante. ni li ken! taso, nasin pi namako ala la, sitelen lili li pona ala lukin. sina ken kepeken e nasin sitelen nimi Symbola tawa ni: sitelen lili li pona lukin.

jan Nijon li kepeken mute e sitelen lili ni. mi wile sona e ni: nasin seme la mi ken kepeken e ona.

toki musi mi li jo ala e kalama e nimi ☺

Ī just faund an xampl ov Saaspel yuz in th "rēl wurld": a frūt bar hūz nām "nākd" iz hahfwā tu bēing ritn in Saaspel orttografi:

Yud just nēd tu chānj th "K" tu a "C" fr it tu bē corect, wich insidentli iz mī mōst comn eror wen rīting in Saaspel.

Ī just faund an xampl ov Saaspel yuz in th 'rēl wurld': a frūt bar hūz nām 'nākd' iz hahfwā tu bēing ritn in Saaspel orttografi…

Per tiu ĉi teksteto mi volas montri ke la rusa kaj pola literumsistemoj, kvankam tre diversaj, esprimas preskaŭ la saman fonemaron. Mi esperas ke tio helpos al vi, kara leganto, legi pli bone unu aŭ la alian lingvon.

Komentoj, korektoj kaj kritikoj ĉiam bonvenas.

Fonemoj

Per "fonemo" mi celas la plej malgrandan signifhavan parton de la sonsinsekvo kiu konsistigas vorton. Mi transskribos en tiu ĉi teksto fonemarojn kiujn reprezentas skribita vorto (aŭ rusa aŭ pola) per latinaj literoj inter [krampoj]. (Kvankam oni ofte per tiaj signoj montras prononcon, mi tute ne interesiĝas pri prononco en tiu ĉi teksto, ĉar tio malhelpus al ni kompari la polan kaj la rusan.)

Kaj la rusa kaj la pola uzas "moligitajn" konsonantojn. Tiajn mi montros en mia transskribo per malgranda litero J, ekzemple: НЬ = Ń = [nⱼ]. La literumdiferenco de moligitaj konsonantoj en la du lingvoj estos ĉi-sube centra temo.

Moligo en la rusa

En la rusa, moligitaj konsonantoj ĝenerale esprimiĝas en skribo per sekva "mola" vokalo. Al la "malmolaj" vokaloj А, О, У, Ы kaj Э korespondas la "molaj" vokaloj Я, Ё, Ю, И kaj Е. Se post moligita konsonanto ne sekvas vokalo, oni anstataŭe uzas t.n. molan signon: Ь

Ekzemploj: медь [mⱼedⱼ] "kupro", лёд [lⱼod] "glacio".

(En tiuj du ekzemploj la fina sono fakte prononciĝas kiel T anstataŭ D, pro la senvoĉigo de finaj konsonantoj kiu okazas kaj en la rusa kaj en la pola, sed en la transskribo mi tamen uzas la literon D, por sekvi la skriban formon.)

Se mola vokalo staras en komenco de vorto, aŭ post alia vokalo, ĝi esprimas la sonon [j] anstataŭ moligon: ясный [jasnyj] "klara".

Iuj konsonantoj (Ж, Ш, Ц) neniam estas molaj, kaj iuj (Ч, Щ) ĉiam estas molaj.

Moligo en la pola

En la pola, moligitaj konsonantoj principe esprimiĝas per supersignitaj literoj: Ć, Ń, Ś, Ź. Tamen, se post moligita konsonanto sekvas la vokalo "i", la supersigno forfalas (ĉar la "i" memstare indikas molecon), kaj se sekvas alia vokalo, oni skribas inter la konsonanto kaj la vokalo aldonan "i". Tio povas kaŭzi diferencojn de la sama vorto laŭ gramatikaj formoj, ekzemple: koń [konⱼ] "ĉevalo", konia [konⱼa] "de ĉevalo", koni [konⱼi] "de ĉevaloj".

La malmola korespondaĵo de Ć estas ne C, sed T. Tial mi montros molan C kiel [tⱼ] en miaj transskriboj, ekzemple: ciasto [tⱼasto] "torto".

La mola korespondaĵo de D skribiĝas DŹ (sed sen la supersigno antaŭ vokalo, laŭ la supraj reguloj). Ekzemplo: dziki [dⱼiki] "sovaĝa".

Escepta estas la konsonanto L. Ĝi skribiĝas Ł kiam ĝi estas malmola kaj L kiam ĝi estas mola. Ekzemploj: las [lⱼas] "arbaro", głodny [glodny] "malsata".

Escepta estas ankaŭ la konsonanto R. Ĝi skribiĝas R kiam ĝi estas malmola kaj RZ kiam ĝi estas mola. Ekzemploj: ręka [ręka] "mano", rzeka [rⱼeka] "rivero". (Ą kaj Ę estas polaj nazaj vokaloj kiujn la rusa ne plu havas. Mi transskribos ilin senŝanĝe, sed sube plu traktos ilin.)

La leganto verŝajne protestos kontraŭ iuj supraj parigoj, kaj tute prave rimarkigas ke L/Ł, R/RZ, S/Ś sonas tute diverse en la pola, sed denove mi atentigas ke mi tute ne interesiĝas pri prononco; por komparo kun la rusa indas trakti ilin kiel parencajn fonemojn.

Komparoj

Kun tiu sistemo por transformi skribitajn vortojn el la du lingvoj al la sama transskribmaniero, ni povas komence rimarki ke multaj vortoj havas la samajn fonemojn (kvankam ne ĉiam la saman signifon):

• кот = kot = [kot] "kato"
• конь = koń = [konⱼ] "ĉevalo"
• дети = dzieci = [dⱼetⱼi] "infanoj"
• сеть = sieć = [sⱼetⱼ] "reto"
• река = rzeka = [rⱼeka] "rivero"
• неделя "semajno" = niedziela "dimanĉo" = [nⱼedⱼelⱼa]

En iuj vortoj ni trovas ŝanĝon de vokalo. Sufiĉe ofte tion kaŭzas la praslava vokalo Ѣ "jat", kiu iĝis en la rusa [ⱼe] sed en la pola [ⱼa] aŭ [ⱼe] depende de konjugacio:

• белый [bⱼelyj] ≈ biały [bⱼaly] "blanka"
• лес [lⱼes] ≈ las [lⱼas] "arbaro"
• лесной [lⱼesnoj] ≈ leśny [lⱼesⱼny] "arbara"
• вера [vⱼera] ≈ wiara [vⱼara] "kredo"
• место [mⱼesto] "loko" ≈ miasto [mⱼasto] "urbo"

Iam la rusa havas senakcentan E kie la pola havas O:

• сестра [sⱼestra] ≈ siostra [sⱼostra] "fratino"
• седло [sⱼedlo] ≈ siodło [sⱼodlo] "selo"

La polaj nazaj vokaloj Ą kaj Ę skribiĝis siatempe per la cirilaj literoj Ѫ "granda jus" kaj Ѧ "malgranda jus" (sed en la pola la du sonoj unue kunfandiĝis kaj poste disiĝis, tiel ke oni ne povas tuj kompreni kiu estis la origina sono). En la rusa tiuj sonoj iĝis iam [u], iam [ⱼa]:

• пять [pⱼatⱼ] ≈ pięć [pⱼętⱼ] "kvin"
• мясо [mⱼaso] ≈ mięso [mⱼęso] "viando"
• счастье [sĉⱼastje] ≈ szczęście [ŝĉęsⱼtⱼe] "feliĉo" (ĉi tie [ⱼa] skribiĝas per А en la rusa vorto pro literuma regulo)
• мука [muka] ≈ mąka [mąka] "faruno"
• рука [ruka] ≈ ręka [ręka] "mano"
• мудрый [mudryj] ≈ mądry [mądry] "saĝa"
• буду [budu] ≈ będę [będę] "mi estos"

En iuj kazoj la rusa havas [olo], [oro] aŭ [ⱼerⱼe], dum en la pola mankas la unua vokalo:

• голос [golos] ≈ głos [glos] "voĉo"
• берег [bⱼerⱼeg] ≈ brzeg [brⱼeg] "bordo"
• горох [goroĥ] ≈ groch [groĥ] "pizo"
• молоко [moloko] ≈ mleko [mlⱼeko] "lakto"

Per tiu ĉi teksteto mi volas montri ke la rusa kaj pola literumsistemoj, kvankam tre diversaj, esprimas preskaŭ la saman fonemaron.